The Library is Human (& 'n staande ovatie voor Eppo van Nispen)

Volgende week sluit weer een groep medewerkers van Bibliotheek Kennemerwaard de training 23 dingen af.
Vol enthousiasme zijn er 15 medewerkers op ontdekkingstocht door een soms bekend, soms onbekend virtueel landschap gegaan en allemaal zijn ze aan het eind nog enthousiaster dan aan het begin en zien ze volop toepassingsmogelijkheden voor de bibliotheek en, belangrijker nog, de noodzaak voor de bibliotheek om een rol te spelen bij het wegwijs maken van mensen in de informatiemaatschappij.

Op een van de blogposts werd de presentatie van Michael Stephens op UgameUlearn dit jaar aangehaald. The Library is human is zijn uitgangspunt.
"En laten we dat nooit uit het oog verliezen", is de hartekreet van de collega.
Mooi statement en zeker belangrijk om altijd te onthouden. Niet het uitlenen van zo veel mogelijk boeken en cd's is de belangrijkste taak van de bibliotheek. Net zomin als het nooit een doel op zich moet zijn om maar zo veel mogelijk digitaal te gaan doen.

Maar dat bibliotheken en hun medewerkers gebruik moeten maken van nieuwe (digitale) ontwikkelingen om mensen te blijven verbinden, wegwijs te maken en in staat te (blijven) stellen zich optimaal te informeren is een feit.
In een OCLCNewsletter zegt Stephens daar zelf over: "One of the principles I would add to the Library 2.0 meme is that “the Library is human” because it makes the library a social and emotionally engaging center for learning and experience. Librarian 2.0, then, is the “strategy guide” for helping users find information, gather knowledge and create content."

The Library is Human. Als iemand is die dat niet alleen feilloos in de gaten heeft, maar daar ook nog vol passie en humor over kan vertellen en bovendien ook heeft laten zien wat dat betekent, is dat Eppo van Nispen. In het volgende filmpje komt heel veel van het bovenstaande naar voren:

TEDxRotterdam 2010 - Eppo van Nispen tot Sevenaer from TEDxRotterdam on Vimeo.

The Library is human. Het verhaal van Oma Mimi maakt dat heel duidelijk. De presentatie is flitsend en boeken, bibliotheken, concepten en digitale ontwikkelingen komen aan de orde, maar het gaat om mensen.
Rob Speekenbrink schrijft op zijn weblog: "Eppo van Nispen tot Sevenaer is de enige spreker op TEDx Rotterdam die voor zijn optreden een staande ovatie krijgt. En terecht!"
Daar sluit ik me bij aan. En dan klap ik daarbij ook nog eens van harte voor mijn 23-dingen-collega's.

Born digital (Abbey en UgameUlearn)

Afgelopen woensdag zag ik op het blog van Margreet en Martijn van den Berg dit mooie filmpje over Abbey die lekker eigenwijs laat weten wat zij van haar bibliotheek verwacht en dan ook nog het liefst een beetje snel.



Gisteren heb ik tijdens UgameUlearn 2010 meermalen aan Abbey moeten denken. Wat zou zij gevonden hebben van die prachtige presentaties?
Toen Michael Edson sprak over Thermocline issues als Urgency, Velocity (think big, start small, move fast) herkende ze zichzelf als digital native met 'daar tegenover' al die digital immigrants die volgens haar in de bibliotheken werken.
En toen hij sprak over Relevance en de verwachtingen van klanten ("The Smithsonian is not an instute that understands me"), vroeg zij zich af of bibliotheken hun (jonge) klanten wel genoeg proberen te begrijpen.
Abbey knikte instemmend bij David Lee King die vertelde dat we moeten zorgen dat er voor de Abbey's wat te beleven valt in de bibliotheek. "Create an experience stage." Abbey is namelijk niet langer op zoek naar alleen maar een boek.
Dat dit helemaal waar is zie ik hier dagelijks in Heerhugowaard in de bibliotheek van 100 talenten, waar voor de kinderen die de bibliotheek bezoeken werkelijk van alles te beleven is, hoewel 'digitale belevenissen' eerlijk gezegd nog wat achterblijven.
Michael Stephens maakte een prachtige show van zijn presentatie. Hij steekt bibliotheekmedewerkers een hart onder de riem om vooral in snel actie te komen "Be nimble. Be quick" en de gebruikers te betrekken "Involve your users every step of the way". En Abbey is daar uiteraard erg blij mee.
En omdat Abbey ook 'gewoon' van mooie prentenboeken houdt die haar eigenlijk meer aanspreken dan al die moeilijke woorden die ze uitspreekt, gaat het haar niet om alleen maar zo veel mogelijk digitale diensten.
Balance is the key" En daar stemt Abbey van harte mee in.

Wil je meer impressies van UgameUlearn? Kijk bij Jan 2.0 en Monique.

Altijd open op zondag

"De overheid moet toegang tot kennis zo laagdrempelig mogelijk maken. Juist op zondag hebben mensen de tijd om te lezen, boeken te lenen en in te leveren. Er is geen enkele reden waarom mensen op zondag voor een dichte deur zouden moeten staan." Aldus Paul van Meenen, D66-lijsttrekker in Leiden.

Er wordt door verschillende politieke partijen belang gehecht aan openstelling van de bibliotheek op zondag. Vooral D66 maakt hier een punt van en geven de bibliotheken verschillende argumenten om op zondag open te moeten zijn: "Zondagsopening van bibliotheken kan ook de taalontwikkeling van jongeren stimuleren. Momenteel kampt 15% van de Nederlandse scholieren met een taalachterstand.” en “De bibliotheek kan ouderen ondersteunen bij het gebruik van nieuwe digitale mogelijkheden.”

Wat doen de bibliotheken met deze (positieve) aandacht? Is er geen enkele reden voor bibliotheken om hun deuren op zondag gesloten houden? Spreken zij zich uit voor openstelling op zondag? Willen bibliotheken misschien alleen hun grote(re) centrale vestigingen openen op zondag? Of zijn die allemaal al open?

Volgens D66 is 80% van de bibliotheken in de 80 grootste gemeenten op zondag gesloten.
Een klein onderzoekje: we nemen de lijst van de grootste Nederlandse steden en kijken of de centrale bibliotheek aldaar open is op zondag.

Van de vijf grote bibliotheken in gemeenten met meer dan 200.000 inwoners is Amsterdam koning openingstijden: van 10.00 tot 22.00 uur! Rotterdam is net als Eindhoven op zondag open in de winter en Den Haag Den Haag iedere zondag van 12.00 tot 17.00 uur. Alleen Utrecht is niet open op zondag.

In de categorie bibliotheken met inwoneraantallen tussen 100.000 en 200.000 wordt het beeld minder rooskleurig. Aleen Almere en Groningen zijn elke zondag open. Tilburg, Nijmegen, Arnhem en Apeldoorn en Maastricht zijn in de wintermaanden open op zondag.
De bibliotheken in Haarlem, Breda, Enschede, Amersfoort, Zoetermeer, Dordrecht, Leiden (vanaf 2010)en Zwolle zijn allen niet op zondag open.

Dat doet vermoeden dat in plaatsen met minder dan 100.000 inwoners de openstelling op zondag alleen maar minder zal zijn. Voor de Noordhollandse bibliotheken is dat gedeeltelijk het geval. In gemeenten met meer dan 50.000 inwoners kennen Zaandam en Hilversum kennen momenteel beiden een proef met openstelling op zondag. Amstelveen is geopend op koopzondagen. Alkmaar, Den Helder, Hoofddorp, Heerhugowaard, Hoorn, Purmerend en IJmuiden zijn allen gesloten op zondagen.

Misschien komen we toch in de buurt van de 80%? Gemiste kans! Uit eerder onderzoek is al gebleken dat 'openingstijden in het weekend' als eerste worden genoemd door volwassenen in de top 7 van voor hen belangrijke aandachtspunten. Ruime(re)openstelling, vooral in het weekend, is een sterke troef van de bibliotheek of zou dat moeten en kunnen zijn.

Fingerspitzengefühl? Sowieso!

Fingerspitzengefühl is het mooiste Duitse woord in het Nederlands. Duizenden lezers van het maandblad Onze Taal verkozen het boven woorden als Aha-erlebnis, Quatsch en heimwee.
Al eerder, in 2004, werd Fingerspitzengefühl ook door Nederlanders bovenaan gezet toen het Goethe Institut vroeg om het mooiste woord in de Duitse taal (toen ging het dus niet om een leenwoord).
Nederlanders houden van medeklinkers die je met je tanden maakt (l, t, d, n en s) of met je lippen (m, b, p, v en f). Dat blijkt uit onderzoek dat in 2004 in opdracht van Onze Taal werd gedaan. Dat maakt Fingerspitzengefühl “voor de gemiddelde Nederlander niet minder dan een fonetisch feestje”, aldus het taalmaandblad.
Het woord is waarschijnlijk ook favoriet omdat het zo poëtisch klinkt en omdat er geen bondig Nederlands alternatief voor bestaat, denkt de redactie van Onze Taal.

Tijdens mijn bibliotheekopleiding, lang gelden, was Fingerspitzengefühl een woord dat in combinatie met Collectievorming zeer regelmatig werd aangehaald.
Het samenstellen van een collectie die "representatief was voor het culturele veld" vereiste een goed Fingerspitzengefühl. Deze vaardigheid moest je in aan de hand van ervaren bibliothecarissen zien te ontwikkelen en dat was geen sinecure.
In de jaren negentig deed in openbare bibliotheken het rationeel collectioneren z’n intrede. Uitleenfrequenties, afwezigheidspercentages, vernieuwings- en afschrijvingspercentages zijn leidend geworden in het collectiebeleid. Collectiebeleid moet cijfermatig onderbouwd en het Fingerspitzengefühl van de bibliothecaris kon bij het vuil.

Natuurlijk is het goed dat Rationeel Collectiebeleid bestaat en dat bibliotheken proberen ook deze zaken cijfermatig te onderbouwen. Ik ben de eerste die voor stemt, maar misschien moeten we, nu het woord is verkozen, ook het bijbehorende gevoel weer een beetje uit de mottenballen halen. Een klein beetje vingertoppengevoel kan helemaal geen kwaad. Misschien zelfs hier en daar een vleugje irrationeel collectiebeleid.
Zolang het maar een smakelijke collectie oplevert voor de gebruikers van de bibiotheek.

Vingerpoppen: Gerhard Lugard

De beste bibliotheek (nog 1 keer)

Op Bibliotheek 2.0 en op Vimeo is door Jaap van der Geer onderstaande film geplaatst.
Deze film was te zien op 18 december 2009 in Utrecht waar de prijsuitreiking van de award: "De Beste Bibliotheek van Nederland" plaatsvond.
In dit filmpje vertellen de 5 finalisten (in volgorde van opkomst Amsterdam, Delft, Heerhugowaard, Lelystad en Stadskanaal) waarom zij zelf denken dat ze de beste bibliotheek van Nederland zijn.

Beste Bibliotheek van Nederland 2009 from Jaap van de Geer on Vimeo.

Ton de Kruyff schreef er al een aardig stukje over en Eppo van Nispen slaagt er zeker in zijn bibliotheek op zijn eigen wijze goed te 'verkopen' (met gevaar voor eigen leven). Leuk is dat hij zowel de klanten als de medewerkers volop in het zonnetje zet.

Heerhugowaard is (vooral) genomineerd vanwege het gebouw, het personeel en de jeugdbibliotheek. Mijn gewaardeerde collega's Jeanet en Raoul slagen er goed in duidelijk te maken dat die nominatie terecht is.
Na 18 december hebben we uitgebreid taart gegeten op de topnotering. Nu zijn we alweer in 2010 en gaan we er alles aan doen ook volgend jaar als Kennemerwaard bij de genomineerden te zitten!

Verander structuren als ze nog functioneren (dingen 4 & 5)

Voor een proces is een geschikte structuur nodig. Vaak werk je al een tijdje met of in de structuur die je gewend ben, terwijl het proces en/of de omstandigheden geleidelijk veranderd zijn. In plaats van hardnekkig te proberen uit te gaan van de bestaande structuur is het soms minstens zo handig deze aan te passen aan het proces.
Dat is me (weer eens) gebleken toen ik me bezig hield met de dingen 4 en 5. Tijden lang start mijn pc op de aloude startpagina en igoogle en behoudens een kleine wijziging zo nu en dan was dat een 'structuur' die me duidelijkheid en overzicht bood. Als gevolg van het opnieuw bekijken van Netvibes en de talloze mogelijkheden van Google is de boel grondig herzien, want zo'n startpagina is toch wel behoorlijk passé.

Een handvol bibliotheken in Nederland doen naar hun gebruikers toe actief iets met deze mogelijkheden. Bibliotheek Waterland heeft bijvoorbeeld een linkje op de pagina dat mogelijkheid geeft je te abboneren op de catalogus van jouw vestiging. net als Bibliotheek Eemnes. Een aantal bibliothekengeeft die mogelijkheden bij Netvibes. Bibliotheek Vlissingen heeft een publieke netvibes pagina, waar ik wat actualiteit betreft niet erg enthousiast over ben. De netvibes/pagina van Universiteit Groningen is wel erg handig.
Met name de eerste zaken zijn vrij simpel te realiseren en ik het lijkt me mooi als de site van Bibliotheek Kennemerwaard deze mogelijkheden dan ook binnenkort zal bieden.

Modern of Postmodern?

In het het meest recente nummer van //Collectie, het mediavakblad voor bibliotheekmedewerkers een mooie NBD/Biblion-uitgave een aantal zeer lezenswaardige stukken.
In de eerste plaats - en enig chauvinisme is me hierbij niet vreemd - een verhaal van Paul van Royen over de bibliotheken van 100 talenten in Roosendaal en Heerhugowaard. Nu ik in Heerhugowaard sinds januari mijn kantoor heb op de derde etage - jeugdafdeling - ondervind ik bijna letterlijk dat er sprake is van een bruisende en feestelijke bibliotheek die bol staat van activiteiten, waarin kinderen niet alleen meedoen, maar ook meewerken.
Daarnaast een interview met Irene Costera Meijer, hoogleraar en onderzoeker aan de VU. Onder de titel 'Jongeren zijn gewend aan verwarring' schetst zij de rol die bibliotheken kunnen spelen voor met name jongeren. Bibliotheken moeten zich niet langer de vraag stellen hoe zij jongeren kunnen bereiken, maar wat zij voor jongeren kunnen betekenen.
Costera Meijer heeft in de publicatie De toekomst van het nieuws helder omschreven dat de wijze waarop nieuws wordt geconsumeerd onder invloed van digitale ontwikkelingen, drastisch aan het veranderen is.
“De postmoderne nieuwsconsument heeft meer behoefte aan ervaringen dan aan informatie” is één van haar conclusies.
Postmodern versus modern betekent onder andere:
# functievervloeing i.p.v. functiescheiding: genres vloeien samen
# multitasking i.p.v. monotasking
# nieuws is ook fun i.p.v. ernstig
# verantwoording tijdens en ongevraagd i.p.v achteraf en desgevraagd
# impact i.p.v. inhoud: emotie en gevoel spelen een belangrijke rol
# circulaire i.p.v. lineaire presentatie
Voor bibliotheken betekent dat volgens Costera Meijer dat zij meer de nadruk moeten leggen op actieve beoefening:
'Jongeren willen graag zelf met dingen aan de gang: schrijven, dichten, musiceren, leuke dingen doen met taal. Schaf er de apparatuur voor aan, stel activiteiten centraal en stem daar de sfeer op af. De omslag naar meer participatie, actieve betrokkenheid, is volop aan de gang.'
In Heerhugowaard is dat proces al gestart, aan de rest van Kennemerwaard gaan we hard werken.

De bibliotheek is van ons

Onder de titel Hanghuis op het Oosterdokseiland was afgelopen zaterdag in het PS van de week een zeer aardige impressie te lezen en zien. Een indruk wordt gegeven van de vele bezoekers aan de centrale bibliotheek in Amsterdam die hier dagelijks van 10 tot 10 om vele uiteenlopende redenen vertoeven.
Een leuk artikel van een bibliotheek die echt succesvol kan worden genoemd. Eerder deze maand was in het Parool te lezen dat de bibliotheek tot de wereldtop hoort, maar wat mij betreft is een constatering dat "de bezoekers hebben zich het gebouw al helemaal toegeeigend" pas echt wereldtop! Is dat niet fantastisch?
Vooral trouwens ook om het gebruik van de bibliotheek om zo veel verschillende redenen. Niet langer komt men alleen maar naar de bibliotheek om een stapeltje boeken te ruilen, maar de bibliotheek wordt steeds meer een plek om andere mensen te ontmoeten, om te verblijven, om te studeren , te musiceren, te luisteren en nog heel veel meer!
Natuurlijk is de bibliotheek er voor de bezoekers, daar zal iedereen het mee eens zijn. Maar misschien is dit minder vanzelfsprekend dan het lijkt. Het lijkt soms wel eens dat bibliotheekmedewerkers daar wat moeite mee hebben. Natuurlijk zijn er bezoekers die wel eens voor moeilijkheden zorgen in de bibliotheek en minder gemakkelijk in de omgang zijn dan de 'traditionele' bibliotheekbezoeker. Maar het intensieve gebruik van de bibliotheek plaatst veel daarvan in een ander perspectief. Als een bibliotheek er in slaagt om zich zo 'over te geven' aan de gebruikers, dan kan je terecht spreken van wereldtop. En het leuke is dat om bij die wereldtop te horen een bibliotheek niet alleen maar mega-groot hoeft te zijn. Want ook in andere plaatsen en steden kan een bibliotheek opstomen naar de wereldtop. Vooral door ervoor te zorgen dat bezoekers ervaren dat de bibliotheek van hen is!

Foto: Jasper van Es